छुवाछुतकाे उदाउँदो सूर्य

प्रकाश सपुत दाईको ‘गलबन्दी च्यातियो तिम्ले तानेर’ भन्ने गित चर्चाको शिखरमा पुग्दै थियो, यता मेरो मन च्यातिएको थियो एउटा विभेदको घटनाले । अनि मैले एउटा सानो फेसबुक स्टाट्स लेखें– त्यो कुरीतिको विरुद्घमा, त्यो अमानविय कार्यको विरुद्घमा । र कतिपय बराजुहरुको मुटु नै च्यातिएछ । कुरा केहि महिना अगाडिको हो, गुल्मीको एक ज्येष्ठ नागरिक सेवा केन्द्रमा […]

आरक्षण : विशेषाधिकार र दलित

सबै भन्दा पहिले “दलित शब्द”को अर्थ के हो ? झण्डै चार हजार बर्षदेखि दमित, शोषित, अपहेलित, अपमानित, सामाजिक विभेद र अन्त त : अछूत घोषणा गरेर राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक साँस्कृतिकलगायत जीवनका सबै क्षेत्रमा बञ्चितीकरण भोग्न बाध्य बनाइएका समुदायलाई सम्बोधन गर्न संश्लेषित सश्लेषि र वैज्ञानिक दलित शब्द हो । यो दलित मुक्ति आन्दोलन न्याय समानता भातृत्व, […]

प्रदेश १ को वजेटमा दलित कहाँ ?

प्रदेश १ को बजेट गत असार १ गते सार्वजनिक भयो, मैले केन्द्र तथा सबै प्रदेशका बजेट विश्लेषण गरिरहेको छु।  यस क्रममा जब प्रदेश १ को बजेट पढेँ, तब मेरो मानसपटलमा त्यहाँका अर्थमन्त्री इन्द्र आङ्बोले र नीति तथा योजना आयोगका उपाध्यक्ष सुबोध प्याकुरेलको अनुहार घुमिरह्यो।  अर्थमन्त्री आफैँ जनजाति र माओवादी जनयुद्धका कमान्डरमध्ये एक।  उनले जयुद्ध गरिरहँदा […]

आरक्षणको संरक्षक अदालत

भनिन्छ, संविधान राजनीतिको गर्भबाट जन्मिन्छ र अदालतको कोखमा हुर्किन्छ । जनआन्दोलन–२ र नेपाली जनताको महान बलिदानपछिको राजनीतिक समझदारीको परिणामस्वरूप संविधान, २०७२ जन्मिएको हो । संविधानले बढीभन्दा बढी सामाजिक न्याय र जनहित संरक्षण गर्ने उद्देश्यले कानुनको शासन, गणतान्त्रिक व्यवस्था, संघीयता, मौलिक हक र मानव अधिकार तथा समावेशिता गरी पाँच वटा आधारभूत मान्यतालाई आत्मसात् गरेको छ । यसलाई विद्वान्हरूले वर्तमान […]

दुब्लाउँदै दलित आन्दोलन

देशमा असमानता छ। राज्यका सबै संयन्त्रमा एउटा निश्चित समुदाय र वर्गको वर्चस्व छ। बहुसांस्कृतिक देशका बहुसंख्यक समुदाय राज्यका हरेक अवसरबाट वञ्चित छन्। सरकारी तथा गैरसरकारी तहबाट भएका प्राज्ञिक अध्ययनहरूले बहुसंख्यक ती समुदायको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक अवस्था दयनीय देखाएका छन्। यस्तो व्यवस्थाले राज्यको चरित्र असमावेशी बनाएको र त्यसले ‘हुनेखाने’ र ‘हुँदाखाने’ वर्गबीच द्वन्द्व बढाउँदै लगेकाले […]

पानी छोएको निहुमा मान्छे मारिने नीति र नियति कहिलेसम्म ?

जात कसैको योग्यता र अयोग्यता दुवै हुन् सक्तैन । कुनै जात, धर्म, कुल र बंश जन्म संयोग मात्र हो । विशेषको अधिकार र योग्यता होइन, हुनुहुँदैन, बनाइनु गलत छ । समानताको हक भनेको कुनै जाति, धर्म, समुदाय, क्षेत्र, भूगोल र बर्गको प्राधिकार मान्नु हुनु र देखिनु कदापि स्वीकार्य हुन्न । समानताको हकलाई असमान व्यबहारले कुण्ठित […]

दलित जगाउने राजा ढाले

भारतका दलित अभियन्ता राजा ढालेको यही जुलाई १६ मा निधन भएको छ। हृदयाघातका कारण ७८ वर्षको उमेरमा मुम्बईमा उनको निधन भएको हो। राजा ढाले भारतकोे महाराष्ट्रस्थित संगली जिल्लाको तासगाउँमा जन्मेका थिए। उनी पछि मुम्बई बसाइँ सरे। उनी हुर्किएको समाजमा दलित दमनका घटना तीव्र रूपमा बढिरहेका थिए। त्यसकारण ढाले र उनका समकालीन साथीहरूले आफ्नो समुदायमाथि भइरहेको […]

दलितलाई आरक्षण किन ?

आरक्षणकाे चर्चा-परिचर्चा अहिले व्यापक छ । आरक्षण चर्चा – परिचर्चा गरिएको विषय हो । यो बहस,चर्चा–परिचर्चा त्यही वर्ग समुदायले उठाए ,जसलाई आरक्षण दिन नचाहने तप्का र वर्ग समुदाय छ । त्यही वर्ग समुदायको लागि आरक्षण  गलपासो हुनसक्छ । त्यो वर्ग आफु सरह अन्य समुदाय बन्दा उनीहरुलाई सबै तहबाट घटा छ । आरक्षण अर्थात कुनै विशेष समुदाय, […]

लालबाबु पण्डितलाई खुलापत्र– मन्त्रीज्यू, यो समावेशी नेपाल हो कि पञ्चायती व्यवस्था ?

सर्वप्रथम त संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालका सामान्य प्रशासन मन्त्रीज्यूलाई न्यानो अभिवादन ! यो पत्र नपढ्न पनि सक्नुहुन्छ किनभने हजुरको व्यस्तताको म राम्रैसँग अनुमान गर्नसक्छु । कदाचित् पढ्नुभयो भने पनि यस पत्रलाई खासै संवेदनशील मान्नुहुनेछैन किनभने यो तपाईका लागि हल्काफुल्का विषय होला । खैर, तपाईंले पढ्नुहोला, नपढ्नुहोला त्यो चर्चा गरिरहनुपर्ने सन्दर्भ रहेन । तर दिमागलाई शान्त […]

हिन्दूधर्म शास्त्रमा छुवाछुत र जाति विभेद

(१)हिन्दु साहित्यमा चातुर्वर्णय वर्णव्यवस्था एंवम जातिविभेद हिन्दु साहित्य जसलाइ आर्य साहित्य ब्राह्मण साहित्य पनि भनिन्छ, यो आर्यको प्राचीन ग्रंथ “ऋग्वेद“बाट प्रारंभ हुन्छ । ऋग्वेदमा मात्र प्रार्थना ,प्रशंसा तथा पुजा पाठ पाइन्छ, जसलाई अलिकति पनि ज्ञान को भोक छ ,अध्यात्मको भोक छ ,उनीहरुलाई वेदमा मुर्खताको वाहेक केहि प्राप्त हुदैंन , ऋग्वेद को दशौं मंडलमा अवैज्ञानिक कार्य […]